Rusiyanın Ukraynada başlatdığı müharibə onu Qərbin sanksiyaları il üz-üzə qoyub. Müharibənin nə zaman başa çatacağını proqnoz etmək çətindir. Rusiya qazından asılı olan Avropa qışdan çıxmaq üçün əlavə alternativlər axtarışındadır. Moskvanı isə ağır sanksiyalardan iqtisadiyyatını necə qoruyacağı düşündürür.
Məlumat üçün bildirək ki, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski bir neçə gün əvvəl Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula von der Leyen ilə telefon danışığı zamanı Aİ-nin Rusiyaya qarşı səkkizinci sanksiyalar paketini müzakirə edib: “Biz Rusiya vətəndaşlarına vizaların verilməsinə qadağa da daxil olmaqla, səkkizinci sanksiyalar paketinin hazırlanmasının vacibliyini vurğuladıq”.
Söhbətdə Rusiyanın neft və qaz satışından əldə etdiyi mənfəətin məhdudlaşdırılması məsələsinə də toxunulub.
Bəs bu sanksiyalar Rusiya iqtisadiyyatının tənəzzülünə səbəb olacaqmı? Bu günlərdə “Bloomberg” agentliyi Rusiya hökuməti üçün hazırlanmış daxili hesabata istinadən xəbər yayıb ki, Ukrayna müharibəsi və bununla bağlı Qərbin sanksiyaları Rusiya iqtisadiyyatında uzunmüddətli resessiyaya səbəb ola bilər. Proqnoza əsasən, Rusiya iqtisadiyyatının 2021-ci il səviyyəsinə onilliyin sonundan tez qayıtması ehtimalı azdır.
İqtisadçı Andrey Movçan Rusiya iqtisadiyyatında tənəzzülü proqnozlaşdıran ekspertlərin qiymətləndirmələrinə münasibət bildirib. O, həmin qiymətləndirmə ilə razı olduğunu deyib:
“Sadə səbəbdən qiymətləndirmələrin diapazonu o qədər genişdir ki, onunla razılaşmamaq mümkün deyil. Ən optimisti rəsmi, Kremlin təxminləridir, ona görə bu il iqtisadi artım 3 və ya 2,5 faiz, gələn il isə 2021-ci il səviyyəsindən fərqi örtəcək artım olacaq. Bu gün ən pessimist qiymətləndirmələr, yəqin ki, “Bloomberg”in sitat gətirdiyi Rusiya hökumətindəki anonim mənbələrdən gəlir. Onlar deyirlər ki, Rusiyada 2021-ci il səviyyəsinə çatmaq təxminən 2028-ci ildə baza ssenarisində mümkündür. Hamı başa düşür ki, bu il bu və ya digər şəkildə tənəzzül olacaq. ÜDM-ə bütün müsbət töhfə yalnız neft və qaz hesabına olduğundan, onların proqnozuna görə, qalan hər şey olduqca kəskin şəkildə aşağı düşür. Bəs gələn il nə olacaq?
Burada təxminləri seçə bilərik: onlar fərqlidirlər və çox tez dəyişirlər, çünki şərait dəyişir. Müharibənin necə gedəcəyini və nə qədər davam edəcəyini bilmirik. Sanksiyalar necə inkişaf edəcək? Ölkədə iqtisadiyyat necə davam edəcək? O qədər faktor var ki, nəyisə proqnozlaşdırmaq çox çətindir. Yalnız düşüncələr haqqında danışa bilərsiniz”.
Onun sözlərinə görə, hisslərə əsaslansaq, Rusiyada vəziyyət ağırdır. Rusiya iqtisadiyyatı və siyasəti fəlakətin astanasında sağ qalmağı çox yaxşı bacarır, bu mənada onlar çox möhkəmdirlər: “Yəni insanlar daha az qazana, daha pis yaşaya, daha az ala bilər. Müəssisələr çox pis duruma düşüb, dövlətdən pul ala bilər. Ancaq onlar ümumiyyətlə böyüməyi bacarmırlar. İndi "xarici agentlər"ə çevrilmiş bütün böyük rus iqtisadçıları 20 ildə bu barədə yazırlar. Onlar qeyd ediblər ki, Rusiya iqtisadiyyatı bir çox səbəblərə görə - daxili risklər, inzibati struktur, stimullaşdırıcı strukturlar və s. ucbatından inkişaf edə bilmir. Üstəlik, xaricə satmaq, komponentləri almaq imkanı az olanda Qərbin sanksiyaları altında inkişaf edə bilməz. Ümumiyyətlə, “Bloomberg” olduqca qorxulu rəqəmlər verir”.
A.Movçana görə, iqtisadiyyatda pis ssenarini əhali həmişə eyni cür qarşılayır: “Bu, gəlirlərin azalmasıdır: həm orta, həm də əsasən əhalinin aşağı təbəqələrində. Bu, istehlak edilən çeşiddə dəyişiklik, iş imkanlarının azalmasıdır. Baxmayaraq ki, yenə də burada bir çox seçim var. Bəzi məqamlarda gəlirdə eyni azalma dövlət ödənişləri ilə yumşaldıla bilər. Nə qədər ki, neft və qaz satılır, nə qədər ki, müəyyən ehtiyatlar var, hətta yuanla belə, dövlət büdcəsində artım olanda (bu il olmayacaq, bilirik ki, büdcədə ciddi kəsir var), yenə də xərcləri azaltmaqla və karbohidrogenləri satmaqla müəyyən qədər profsit əldə etmək mümkün olacaq. Yaxud daxili borclanma artarsa, gəlirlərin azalmasını birtəhər yumşaldaraq, əhaliyə ünvanlı ödənişlər etmək mümkün olacaq”.
İqtisadçıya görə, satılmamış qazı Rusiyanın qazlaşdırılması üçün istifadə oluna bilər. İstehsal olunan məhsulları daxili bazar üçün yenidən formatlaşdırmaq mümkündür. Bununla belə, hasil olunan qazı necəsə satmaq lazımdır. Bundan ölkənin daha da qazlaşdırılması üçün istifadə oluna bilər.
O hesab edir ki, vəziyyətdən çıxış hökumətin necə hərəkət etməsindən asılı olacaq: “Əgər hökumət ənənəvi deyil, fərqli davransa, vəziyyət olduqca güclü şəkildə dəyişə bilər”.
İqtisadçı hesab edir ki, Qərbin bütün sanksiya siyasəti əvvəldən son dərəcə səmərəsiz olub: “Biz bu barədə hələ 2014-2015-ci illərdə Karnegi Mərkəzində iqtisadiyyat proqramının rəhbəri kimi danışmışdıq. Sanksiyaların əhəmiyyəti əvvəlcə çox yüksək qiymətləndirilir. Təəssüf ki, bu günə qədər Avropa və Amerikanın əksər rəsmiləri sanksiyaların real ola biləcəyindən qat-qat təsirli olacağı qənaətindədirlər.
A.Movçan hesab edir ki, sanksiyalar Ukraynada müharibənin davam etdirilməsinə təsir etməyəcək: “Qərb ölkələrinin sanksiya siyasəti bu hərəkətin effektivliyindən asılı olmayaraq, asan, rahat və mümkün olanı etmək cəhdinə çevrilib. Nəticədə ən çox Rusiyanın müxalifət sinfi - Avropa ilə qarşılıqlı əlaqəni davam etdirməyə çalışan, Avropaya getmək, yaxud ya pul köçürməyə çalışan insanlar əziyyət çəkməyə başlayıb. Bu mənada, Avropa və ABŞ çoxmilyonlu rus müxalifət sinfinin, dünyanı və Qərbi çox zənginləşdirə biləcək insanların onlara inamını azaldır.
Fundamental sanksiyalara gəlincə, deyək ki, metallurgiyaya və ya yüksək dəqiqlikli sənayeyə qarşı, Rusiyanın müdafiə sənayesini pozmaq cəhdləri - prinsipcə onlar işləyir: “Gördüyümüz kimi səmərəlilik baxımından yavaş tempdə işləyirlər. Təbii ki, Rusiya geridə qalacaq və o, silah, döyüş qabiliyyəti baxımından inkişaf etmiş ölkələrlə, NATO üzvləri ilə, iqtisadiyyatı baxımından isə Aİ və ABŞ-la rəqabət aparmaq imkanından məhrum olacaq. Amma bu, məsələn, Ukraynada müharibənin davam etməsinə, Qafqaz kimi hər hansı digər aqressiv iştaha təsir etməyəcək”.
çap et