"Pianoda iki gənc qız" - "Bir rəsmin dedikləri"
"Bir rəsmin dedikləri" rubrikasının budəfəki qonağı ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin müəllimi, "Qabaqcıl təhsil işçisi" Rəsmiyyə Mahmudovadır. Müsahibimizlə məşhur fransız rəssam Ogüst Renuarın "Pianoda iki gənc qız" əsərindən danışmışıq.
Fransız rəssam Ogüst Renuar impressionizm cərəyanının ən görkəmli nümayəndələrindəndir. O, Fransanın Limoges şəhərində sadə bir ailədə anadan olub və uşaqlıq illərindən incəsənətə böyük maraq göstərib. Gənclik dövründə o, əvvəlcə çini qabların üzərində naxışlar çəkən dekorativ rəssam kimi çalışıb, daha sonra isə rəssamlıq təhsili almaq üçün Parisə gedib.
Parisə köçdükdən sonra Renuar rəssamlıq təhsili alır və burada gələcəkdə impressionizm hərəkatının əsas nümayəndələri olacaq rəssamlarla tanış olur. Onun yaradıcılığında insan fiquru, gündəlik həyat səhnələri, portretlər və açıq hava mənzərələri mühüm yer tutur.
Renuar xüsusilə qadın gözəlliyini, ailə həyatını və insanların gündəlik sevinc anlarını təsvir etməyi sevirdi. Rəssamın əsərlərində işıq və rəng harmoniyası mühüm rol oynayır. O, yumşaq fırça vuruşları və parlaq rəng palitrası vasitəsilə fiqurların zərifliyini və atmosferin canlılığını ifadə etməyə çalışıb. Onun yaradıcılığının erkən dövrü impressionizm prinsipləri ilə sıx bağlı olsa da, sonrakı dövrlərdə klassik rəsm ənənələrinin təsiri də hiss edilir.
Bu gün Renuarın əsərləri dünyanın ən məşhur muzeylərində saxlanılır və impressionizm sənətinin ən qiymətli nümunələri hesab olunur. Rəssamın "Mulen de la Qaletdə rəqs", "Qayıqçıların naharı", "Yelləncək", "İki bacı", "Çətirlər" və digər məşhur əsərləri var.
- "Pianoda iki gənc qız" Renuar yaradıcılığının hansı dövrünə təsadüf edir?
- Bu əsər rəssamın yaradıcılığının gec dövrünə aid edilir. Həmin dövrdə Renuarın bədii üslubunda daha klassik və harmonik kompozisiya quruluşuna meyil etdiyi müşahidə olunur. Əsər 1892-ci ildə Parisdə yerləşən Lüksemburq muzeyi üçün qeyri-rəsmi sifariş əsasında çəkilib. Həmin dövrdə bu muzey müasir fransız rəssamlarının əsərlərini nümayiş etdirən mühüm sərgi məkanlarından biri idi və Renuarın işinin burada nümayiş olunması onun sənətinin dövlət səviyyəsində qəbul edilməsinin göstəricisi hesab olunurdu.
Renuar bu kompozisiyanın yalnız bir versiyası ilə kifayətlənməmişdi. O, eyni mövzunu və süjeti qoruyaraq yağlı boya texnikasında üç əlavə variant yaratmış, həmçinin kompozisiyanın hazırlanması və inkişafı üçün iki eskiz çəkmişdi. Bu eskizlərdən biri yağlı boya, digəri isə pastel texnikasında işlənmişdi. Rəssam bu variantları "təkrarlar" adlandırırdı və onlar əsasən sənət tacirlərinin, kolleksiyaçıların və muzeylərin sifarişlərini yerinə yetirmək məqsədilə hazırlanmışdı. Bu gün həmin kompozisiyanın müxtəlif versiyaları dünyanın məşhur muzey kolleksiyalarında qorunur və geniş tamaşaçı auditoriyasına təqdim edilir.
- Tablo harada saxlanılır?
- Əsər Parisdə, Orse muzeyində qorunur. Bu iş Renuarın yaradıcılığında xüsusi əhəmiyyət daşıyır, çünki o, impressionist rəng və işıq prinsiplərini qorumaqla yanaşı, daha klassik kompozisiya quruluşu və zərif məişət səhnəsi vasitəsilə gündəlik həyatın incə və harmonik gözəlliyini təsvir etməyə çalışıb. Renuar bu kompozisiyanın yalnız bir versiyası ilə kifayətlənməmiş və kolleksiyaçıların sifarişlərini yerinə yetirmək məqsədilə yağlı boya texnikasında üç əlavə variant yaratmışdı. Bu variantlardan Lüksemburq muzeyi üçün hazırlanmış versiya hazırda Parisdə yerləşən Orse muzeyində saxlanılır və geniş tamaşaçı auditoriyasına nümayiş etdirilir. Robert Lehman kolleksiyasına aid olan versiya isə Nyu-York şəhərindəki Metropoliten muzeyində qorunur. Digər variantlardan biri rəssam və kolleksiyaçı Qustav Kaybott ilə əlaqələndirilən versiyadır və o, başqa bir versiya ilə birlikdə bu gün şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.
- Əsərin kompozisiya və rəng həlli necədir?
- "Pianoda iki gənc qız" əsərində kompozisiya son dərəcə düşünülmüş və harmonik quruluşu ilə diqqəti cəlb edir. Rəssam səhnəni ev interyerində yerləşdirərək iki gənc qız fiqurunu kompozisiyanın əsas mərkəzinə çevirir və bütün vizual diqqət onların pianonun ətrafında yaratdığı intim və sakit atmosferə yönəldir. Kompozisiyanın əsas strukturunu piano və onun ətrafında yerləşdirilmiş fiqurlar təşkil edir. Pianoda oturan qız fiquru kompozisiyanın aşağı hissəsində yerləşərək sabitlik və tarazlıq yaradır, onun yanında dayanan ikinci qız isə kompozisiyanın yuxarı hissəsində hərəkət və ritm hissi formalaşdırır. Bu iki fiqurun bir-birinə yaxın yerləşdirilməsi kompozisiyada səmimi və emosional əlaqə yaradır və səhnənin ailəvi, sakit atmosferini gücləndirir.
Renuar fiqurların bədən xətlərini yumşaq və axıcı şəkildə təsvir etmiş, onların jest və hərəkətlərini musiqi prosesinin təbii davamı kimi göstərmişdi. Pianonun şaquli və üfüqi xətləri kompozisiyanın konstruktiv skeletini təşkil edir, qızların bədənlərinin yumşaq konturları isə bu sərt formalarla kontrast yaradaraq kompozisiyada ritm və plastiklik hissini artırır. Eyni zamanda interyer elementləri - pərdələr, güldan və not vərəqləri - kompozisiyanın arxa planını dolduraraq səhnəyə məkan dərinliyi verir. Bu elementlər fiqurları əhatə edən dekorativ mühit yaradır və burjua evinin estetik və mədəni atmosferini ifadə edir.
Əsərin rəng həlli Renuarın impressionist üslubunun ən parlaq xüsusiyyətlərini əks etdirir. Rəssam kompozisiyada isti və yumşaq rəng tonlarından istifadə edərək əsərin ümumi emosional atmosferini zərif və harmonik şəkildə qurub. Rəng palitrasında açıq krem, ağ, çəhrayı, sarı və qızılı tonlar üstünlük təşkil edir. Pianoda oturan qızın ağ paltarı kompozisiyada işıq mənbəyi kimi çıxış edir və ətraf mühitdəki rəngləri daha parlaq göstərir. Onun paltarındakı mavi lent isə kompozisiyaya rəng kontrastı əlavə edərək vizual balans yaradır. Digər qızın çəhrayı paltarı və arxa plandakı yaşıl-sarı pərdələr rəng harmoniyasını tamamlayaraq isti və sakit atmosfer yaradır. Bu rənglərin bir-biri ilə yumşaq keçidlərlə əlaqələndirilməsi impressionizmə xas olan işıq və rəng vibrasiyasını gücləndirir.
Renuar rəngləri sərt konturlarla ayırmaq əvəzinə, onları incə fırça vuruşları ilə bir-birinə qarışdıraraq səthdə yumşaq və canlı faktura yaratmışdır. Bu üsul sayəsində işıq fiqurların paltarlarında və interyer elementlərində yayılır, nəticədə kompozisiya daha canlı və emosional görünür. Rəssamın istifadə etdiyi bu rəng harmoniyası əsərdə sakitlik, incəlik və estetik zövq hissi yaradır və gündəlik həyatın sadə, lakin gözəl bir anını bədii poetikaya çevirir.
- Əsərin təsvir xüsusiyyətləri necədir?
- Ogüst Renuar bu əsərdə burjua ailəsinə məxsus sakit və zərif ev mühitində pianonun ətrafında toplaşmış iki gənc qızı təsvir edir. Kompozisiyada qızlardan biri mavi kəmərli ağ paltar geyinmiş halda pianoda oturaraq musiqi ifa edir, digəri isə çəhrayı rəngli paltarda onun yanında dayanaraq notlara diqqətlə baxır və ifaya müşayiət edir. Rəssam bu səhnə vasitəsilə ailə mühitində musiqinin və estetik tərbiyənin əhəmiyyətini vurğulayaraq gündəlik həyatın sakit və harmonik anını bədii şəkildə canlandırır. İmpressionist rəssamlar Kamil Pissarro və Klod Mone tez-tez eyni mövzunun müxtəlif variantlarını çəkərək onları birlikdə nümayiş etdirirdilər. Onların məqsədi eyni mənzərənin müxtəlif vaxtlarda və fərqli işıq-atmosfer şəraitində necə dəyişdiyini göstərmək idi. Renuarın bu əsərdə yaratdığı variantlar isə fərqli məqsəd daşıyırdı. Rəssamın hazırladığı "təkrarlar" bir-birindən asılı olmayan kompozisiya variantları idi və onların hər biri ayrıca bədii əsər kimi nəzərdə tutulurdu. Bu variantlarda fiqurların duruşu, jestləri və bəzi kompozisiya detalları incə şəkildə dəyişdirilmiş, eskizlərdə isə fon elementlərinin əksəriyyəti sadələşdirilərək və ya tamamilə çıxarılaraq diqqət əsas fiqurlara yönəldilmişdi.
- "Pianoda iki gənc qız" digər impressionist rəssamların əsərləri ilə hansı oxşar və fərqli cəhətlərə malikdir?
- Renuarın bu əsərində istifadə olunan rəng palitrası və işıq təsviri impressionist üslubun əsas xüsusiyyətləri ilə üst-üstə düşür. Məsələn, Klod Mone əsərlərində olduğu kimi, Renuar də işığın rəng üzərində yaratdığı təsiri incə və titrək fırça vuruşları vasitəsilə ifadə edib. Hər iki rəssam rənglərin sərt konturlarla ayrılmasından qaçaraq onların bir-birinə yumşaq keçidlər vasitəsilə qarışmasına üstünlük vermişdir və bu üsul kompozisiyada canlılıq və atmosfer hissi yaradır.
Bundan əlavə, Renuarın gündəlik həyat səhnələrinə müraciət etməsi də impressionist rəssamların ümumi yaradıcılıq istiqaməti ilə uyğunluq təşkil edir. Məsələn, Edqar Deqabalerinaların məşqlərini və gündəlik həyat anlarını təsvir etdiyi kimi, Renuar də bu əsərdə adi məişət səhnəsini - pianoda musiqi ifa edən iki gənc qızın sakit anını - bədii mövzuya çevirmişdir. Hər iki rəssam insan fiqurlarının gündəlik həyatdakı hərəkətlərini təbii və spontan şəkildə təqdim etməyə çalışıb. Digər tərəfdən, Meri Kassat yaradıcılığında tez-tez təsvir olunan ailə mühiti və qadın fiqurları Renuarın bu əsəri ilə ideya baxımından yaxınlıq təşkil edir. Kassat ana və uşaq münasibətlərini, ev mühitindəki gündəlik səhnələri incə emosional çalarlarla təqdim etdiyi kimi, Renuar da bu əsərdə ev mühitinin səmimi və estetik atmosferini vurğulayır.
Bununla yanaşı, Renuarın bu əsəri digər impressionist rəssamların əsərlərindən müəyyən xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir. Məsələn, Monenin əsərləri əsasən təbiət mənzərələri və açıq hava səhnələri üzərində qurulduğu halda, Renuar bu əsərdə interyer məkanına müraciət etmiş və diqqəti insan fiqurlarının qarşılıqlı münasibətinə yönəldir. Mone üçün əsas məqsəd işığın təbiət üzərində yaratdığı dəyişkən təsiri göstərmək idisə, Renuar üçün insanın estetik gözəlliyi və emosional atmosfer daha ön plandadır.
- Sizcə, bu rəsm bizə nə deyir?
- Bu əsər gündəlik həyatın sadə, lakin estetik baxımdan son dərəcə zərif və poetik anını əks etdirən çox təsirli sənət nümunəsidir. Rəssamın iki gənc qızı pianonun ətrafında təsvir etməsi yalnız musiqi məşqi səhnəsini göstərmir, eyni zamanda ailə mühitində mövcud olan harmoniya, sakitlik və mədəni dəyərlərin incə bədii ifadəsini təqdim edir. Bu əsərə baxarkən məndə ilk növbədə sakitlik və daxili harmoniya hissi yaranır. Kompozisiyada təsvir olunan fiqurların təbii duruşu və bir-biri ilə münasibəti çox səmimi görünür və bu, səhnəni sanki real həyatdan götürülmüş bir an kimi göstərir. Məncə, rəssam burada yalnız iki qızın musiqi ifasını deyil, həm də gəncliyin saflığını və gündəlik həyatın gözəlliyini təsvir etməyə çalışıb.
Əsərin rəng həlli də mənim üçün xüsusi təsir gücünə malikdir. Renuarın istifadə etdiyi yumşaq və isti rəng tonları kompozisiyaya zəriflik və incəlik qatır, bu isə əsərin emosional təsirini daha da gücləndirir. Açıq rəngli paltarlar və interyer elementlərinin harmonik uyğunluğu səhnədə işıq və rəngin ahəngdar balansını yaradır və tamaşaçıya rahat və xoş bir atmosfer hiss etdirir.
Aytac SAHƏD
