Yersiz hay-küy salırdı - Valeh Heydərdən poetik nümunələr

Valeh Heydər

Şair-publisist Valeh Heydər (Heydərov Valeh Yavər oğlu) 1962-ci il oktyabrın 17-də Cəbrayıl rayonunun Karxulu kəndində dünyaya göz açıb. M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) məzunudur. İki antologiya və səkkiz almanaxın həmmüəllifi, "Sonsuz təsəlli-sonlu ömür", "Vüsal rəqsi" adlı şeirlər və hekayələr, "Hamı bunu bilməli" təmsillər toplusunun müəllifidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Yubileyi ərəfsində Valeh Heydərin bir neçə təmsilini oxuculara təqdim edirik.

Xain qarğa

Səhər açılan kimi

Çox xain ala qarğa,

Qarıldayıb səs saldı

Gül-çiçəkli bir bağa.

Yığışdılar buraya

Ətrafda olan quşlar

Dedilər, söylə görək,

Ay küyçül, yenə nə var?

Qarğa dedi, bilirsiz

Burda heç nələr oldu?

Bülbül cəh-cəh edərkən

Birdən dil topuq vurdu.

Eşidincə mən bunu

Ona hörmətim itdi,

Axı "cəh-cəh" yerinə

O, niyə "bəh-bəh" etdi?

Bu kələyə uyanlar

Həmən verdi səs-səsə,

Dedilər gərək bülbül

Tez salınsın qəfəsə.

O, hələ anlamır ki,

Çox şeylər itiribdir,

Bülbüllərin hörmətin

Zay edib bitiribdir.

Bülbül dedi, ey qarğa,

Mən nə günah etmişəm?

Gülə bəh-bəh söyləyib

Muradıma yetmişəm.

Quşlar bunu duyunca

Dönüb qarğaya baxdı,

O, tənəni anlayıb

Uçaraq yoxa çıxdı.

Xainlərdə peşədir

Pis fikirlə izləmək.

Uyduraraq yalanlar

Həqiqəti gizləmək.

Yaltaqlar

Bir gün xəbər yayıldı

Meymun vəzifə alıb,

Başlamağa işinə

Sayılı günlər qalıb.

Bunu tülkü eşitcək

Təbrik üçün tələsdi,

Quyruğunu sallayıb

Onun önünü kəsdi.

Dedi: Təbrik edirəm

Yeni işin mübarək,

Buyur görək əziz dost

Sənə nə qulluq edək?!

Bu xəbəri eşitcək

Porsuq da ora getdi,

Üz tutaraq meymuna

Belə bir xitab etdi.

Dedi: qurban meymuna

Bizim əziz canımız,

Kaş ki ayrı olmaya

Ondan bircə anımız.

Bu tərifə qoşuldu

Ayı, dovşan, hətta fil

Sanki yarış gedirdi

Onlar ötürdü dil-dil.

Nərildəyib bir pələng

Bu dəm göründü gözə

Sükut çökdü araya

O da başladı sözə.

Dedi: vəzifə alan

Meymun deyil, bir dələ,

Anlamadım mən sizi

Bu nə hay-küy vəlvələ?!

Düzün bilib yaltaqlar

Deyinməyə başladı,

Bayaq tərif edənlər

İndi onu daşladı.

Üz çevirib meymuna

Dələyə yan aldılar,

Ona xoş söz söyləyib

O ki var əl çaldılar.

Sən də bil ki, ey insan

Yox yaltaqda etibar,

Heç vaxt onda olmadı

Vəfa, nə də üzdə ar.

Vəzifədə kim olsa

Yaltaq quyruq buladı.

Amma işin itircək

Dalınca daş tulladı.

Boş qazan və ələk

İçi tamam boş qazan

Yersiz hay-küy salırdı,

Xoşlanırdı özündən

Guya çox şey qanırdı.

Bir gün isə söz atdı

Burda olan ələyə,

Lap mənasız yerə o

Başladı hey gülməyə.

Dedi: sənə baxıram

Çox köhnəlmiş diləksən

Söylə belə halınla

Axı nəyə gərəksən?

Tamam itib batmısan

Zəmanənin içində,

Sənə yoxdur ehtiyac

Tay əvvəlki biçimdə.

Heç anlaya bilmirəm

İndi sənin işini,

Yoxsa ata bilmirsən

Ələmək vərdişini?

Heç vaxt belə etməzdim

Olsam sənin yerinə,

Tərk edərdim buranı

İş getməmiş dərinə.

Ələk dedi: ey qazan,

Nə lovğalıq edirsən,

Sən məndəki hikməti

Az da olsa bilirsən?..

Yalnız saf olan keçir

Mənim xırda

gözümdən,

Pis, ələnib atılır

İncisə də, sözümdən.

Çox diqqətlə seçirəm

Zay olanı yaxşıdan,

Xəyanət də etmədim

Bu işimə bircə an.

Səsin ha gur gəlsə də,

İçin boşdur, bilirəm,

Qərəzlidir dediyin

Çox təəssüf edirəm.

Qazan gördü ələyin

Həqiqətdir sözləri,

Tez ayırır hər şeyi

Onun sərraf gözləri.

Bunu başa düşüncə

Tez ağzını qapadı,

O ələyin önündə

Deməyə söz tapmadı.

Sən də görsən, ey insan,

Hay-küy edən, içi boş,

Bil ki belə kəslərin

Olur ağlı da naxoş...

İki çayın qovğası

Hökmü ilə həyatın

Qonşu oldu iki çay,

Biri sakit axsa da,

Saldı digəri haray.

Dedi: sənin bilinmir

Varlığınla yoxluğun,

Xoşuna da gəlmirsən,

Təbiətdə çoxluğun.

Görürsənmi mən necə

Çağlayıram, coşuram,

Səsim elə yayılır

Sanki nəğmə qoşuram.

Yaz ayları gəlincə

Lap keçirəm sədləri,

Asanlıqla yıxıram

Önümdəki bəndləri.

Dinlədikcə sakit çay

Gördü qonşusu çaşır

Yersiz lovğalıq edir

Bütün hədləri aşır.

Dedi: Dinlə, ey qonşu,

Deyim düzünü sənə,

Sözlərindən görünür

Həsəd çəkirsən mənə.

Bil ki səsli axmağın

Dayazlığa bağlıdır,

Səni belə çaşdıran

Fəslin şıltaq çağıdır.

Dərinliyə bağlıdır

Mənim sakit axışım,

Ətrafıma bu qədər

Sevgi ilə baxışım.

Axı yaxşı bilirsən

Çox-çox uzaqdır yolum,

Səhralara can verir

Neçə ayrılan qolum.

Gur sularım dəryadı

Zənginlik var içimdə,

Şükr edirəm, nə yaxşı

Yarandım bu biçimdə.

Dinlədikcə dayaz çay

Tərslik edərək durdu,

Ancaq isti yay gəlcək

Onun suyu qurudu.

Dedi: indi anladım

Dərin su sakit axar,

Hay-küy isə həmişə

Dayaz olandan çıxar.

Bülbül və nadan sərçə

Bülbül ilə boz sərçə

Bir bağçada qalırdı,

Bülbül cəh-cəh vurduqca

Sərçə də zövq alırdı.

Bir gün ağız büzdü o

Tər güllərin ətrinə,

Hətta bülbül nəğməsi

Dəydi onun xətrinə.

Dedi: Mən də istərəm,

Sənin kimi oxuyam,

Cəh-cəh dolu nəğmədən

Gözəl çələng toxuyam.

Artıq mənim cik-cikim

Bezdiribdir hər kəsi,

Hətta ala qarğalar

Tənə edir bu səsi.

Bülbül onu dinləyib

Gördü sərçə üzülür,

Elə dolub gözləri,

Yaş, üzündən süzülür.

Dedi: dostum biləsən

Sənə artdı hörmətim,

Əgər varsa istəyin

Lap cəh-cəh də öyrədim.

Bunu sərçə eşitcək

Qanad açdı fərəhlə,

Dedi, qəbul edirəm

Bu sözünü "şərəflə".

Beləcə bu sərçənin

Bacarığı çoxaldı,

Əvvəl etdiyi cik-cik

Lap cəh-cəhə oxşadı.

O, nəhayət gördü ki,

Bülbül kimi oxuyur,

Təbiət də bu səsi

Gözəl anlayır, duyur.

Dedi: Yaxşı olar ki,

Bülbül burda durmasın,

Təqlid edib səsimi

O da cəh-cəh vurmasın.

Bülbül bunu duyunca

Canı od tutub yandı,

Dedi, bu nadan sərçə

Nə tez haqqımı dandı?!.

Sonra üzüldü yaman

Sübhədək fəğan etdi,

Xəyanətə dözməyib

Qonşu bağçaya getdi.

İbrət götür, ey insan,

Heç vaxt uyma nadana,

Min yaxşılıq eyləsən

Çətin ki, birin qana.